Micron Document
<!DOCTYPE html>
<html class="client-nojs vector-feature-language-in-header-enabled vector-feature-language-in-main-page-header-disabled vector-feature-page-tools-pinned-disabled vector-feature-toc-pinned-clientpref-0 vector-toc-not-available vector-feature-main-menu-pinned-disabled vector-feature-limited-width-clientpref-1 vector-feature-limited-width-content-enabled vector-feature-custom-font-size-clientpref-1 vector-feature-appearance-pinned-clientpref-0 skin-theme-clientpref-day vector-sticky-header-enabled" lang="de" dir="ltr"><head>
<meta charset="UTF-8">
<title>Zurvan</title>
<meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1.0">
<link rel="icon" type="image/png" href="./_res_/favicon.png">
<link rel="canonical" href="https://de.wikipedia.org/wiki/Zurvan"> <link href="./_mw_/ext.cite.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.wikimediamessages.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.icons.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.search.codex.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/skins.vector.styles.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<meta name="ResourceLoaderDynamicStyles" content="">
<link href="./_mw_/ext.gadget.citeRef.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.defaultPlainlinks.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonHide.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonLayout.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiCommonStyle.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiDarkmode.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.dewikiResponsive.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link href="./_mw_/ext.gadget.specialSearch.css" rel="stylesheet" type="text/css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/site.styles.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_mw_/noscript.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/footer.css">
<link rel="stylesheet" type="text/css" href="./_res_/vector-2022.css">
</head>
<body class="skin--responsive skin-vector skin-vector-search-vue mediawiki ltr sitedir-ltr mw-hide-empty-elt ns-0 ns-subject page-Zurvan rootpage-Zurvan skin-vector-2022 action-view">
<div class="mw-page-container">
<div class="mw-page-container-inner">
<div class="mw-content-container">
<main id="content" class="mw-body">
<header class="mw-body-header vector-page-titlebar">
<h1 id="firstHeading" class="firstHeading mw-first-heading"><span class="mw-page-title-main">Zurvan</span></h1>
</header>
<a id="top"></a>
<div id="bodyContent" class="vector-body ve-init-mw-desktopArticleTarget-targetContainer" aria-labelledby="firstHeading" data-mw-ve-target-container="">
<div id="contentSub">
<div id="mw-content-subtitle"></div>
</div>
<div id="mw-content-text" class="mw-body-content mw-content-ltr" lang="de" dir="ltr"><div class="mw-content-ltr mw-parser-output" lang="de" dir="ltr">
<p><b>Zurvan</b> (auch <b>Zervan</b>) ist der Schöpfergott bzw. eine Art ursprünglicher <a href="Deus_otiosus" title="Deus otiosus">Deus otiosus</a> in der <a href="Zurvanismus" title="Zurvanismus">zurvanistischen</a> Sonderform des <a href="Zoroastrismus" title="Zoroastrismus">Zoroastrismus</a>. Als <a href="Personifikation" title="Personifikation">Personifikation</a> von <a href="Zeit" title="Zeit">Zeit</a> und <a href="Ewigkeit" title="Ewigkeit">Ewigkeit</a> (bzw. „Gott der Zeit“<sup id="cite_ref-1" class="reference"><a href="#cite_note-1"><span class="cite-bracket">[</span>1<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>) galt er dort als Vater der aus seinem Schoß geborenen, als androgyn geltenden Zwillinge <a href="Ahura_Mazda" title="Ahura Mazda">Ahura Mazda</a> (auch <i>Ohrmazd</i>, die „Frucht des Opfers“) und dessen Widersachers <a href="Angra_Mainyu" class="mw-redirect" title="Angra Mainyu">Angra Mainyu</a> (auch <i>Ahriman</i>, das „Produkt des Zweifels“). Zuvor hatte Zurvan versucht, durch Feiern eines 1000-jährigen Opfers einen Sohn zu bekommen, aber gegen Ende dieses Opfers an der Wirksamkeit dieses Ritus gezweifelt.<sup id="cite_ref-2" class="reference"><a href="#cite_note-2"><span class="cite-bracket">[</span>2<span class="cite-bracket">]</span></a></sup>
</p><p>Der Name entspricht dem <a href="Mittelpersische_Sprache" title="Mittelpersische Sprache">mittelpersischen</a> <i>zurwān</i> (Zeit) und leitet sich vom <a href="Avestische_Sprache" title="Avestische Sprache">avestischen</a> <i>zruvā</i> (Stamm <i>zruvan-</i>) (Zeit) ab. Aufgrund von Inschriften mit den Konsonanten <i>zrw(n)</i> und <i>zraovo</i> wird vermutet, dass Zurvan auch bei den <a href="Sogden" class="mw-redirect" title="Sogden">Sogden</a> und <a href="Baktrer" title="Baktrer">Baktrern</a> als <a href="Hochgott" class="mw-redirect" title="Hochgott">Hochgott</a> verehrt wurde.
</p><p>Im 3. Jahrhundert wurde der Name ebenfalls von den <a href="Manich%C3%A4ismus" title="Manichäismus">Manichäern</a> verwendet, bei denen <i>Zurvan</i> aber nur als mittelpersischer Name des <i>Abbā dəRabbūṯā</i> (<a href="Aram%C3%A4ische_Sprache" class="mw-redirect" title="Aramäische Sprache">aramäisch</a> für „Vater des Lichts“) fungierte.
</p><p>Die in römischen <a href="Mithr%C3%A4um" title="Mithräum">Mithrasheiligtümern</a> gefundenen Darstellungen eines Mannes mit Löwenkopf und Flügeln (manchmal auch als bärtiger Mann), um dessen Füße sich eine Schlange windet, wurden von <a href="Franz_Cumont" title="Franz Cumont">Franz Cumont</a>, dem bedeutenden Erforscher der <a href="Mithras" title="Mithras">Mithrasreligion</a>, als Bildnisse des Zurvan gedeutet. Da die von Cumont vertretene Deutung durch weitgehende Entsprechungen mit altiranisch-zoroastrischen Mythen heute in Zweifel gezogen wird, bleibt unklar, ob es sich um Darstellungen Zurvans, des mit ihm <a href="Synkretismus" title="Synkretismus">synkretistisch</a> vermengten <a href="%C3%84on_(Philosophie)" title="Äon (Philosophie)">Aion</a> oder um etwas völlig anderes handelt.
</p>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Literatur">Literatur</h2></div>
<ul><li>L. Brisson: <i>La figure de Chronos dans la théogonie orphique.</i> In: D. Tiffeneau (Hrsg.): <i>Mythes et représentations de temps.</i> 1985, S. 37–55.</li>
<li>Richard L. Gordon: <i>Zurvan.</i> In: <i><a href="Der_Neue_Pauly" title="Der Neue Pauly">Der Neue Pauly</a></i> (DNP). Band 12/2, Metzler, Stuttgart 2002, ISBN 3-476-01487-8, Sp.&nbsp;849–850.</li>
<li><a href="Isidor_Scheftelowitz" title="Isidor Scheftelowitz">Isidor Scheftelowitz</a>: <i>Die Zeit als Schicksalsgottheit in der indischen und iranischen Religion.</i> Stuttgart 1929.</li>
<li>Shaul Shaked: <i>The Myth of Zurvan.</i> In: I. Gruenewald u. a. (Hrsg.): <i>Messiah and Christos.</i> 1992, S. 219–240.</li>
<li>David Ulansey: <i>Die Ursprünge des Mithraskultes.</i> Theiss, Stuttgart 1998.</li>
<li><a href="Geo_Widengren" title="Geo Widengren">Geo Widengren</a>: <i>Der Zervanismus.</i> In: <i>Iranische Geisteswelt von den Anfängen bis zum Islam.</i> Holle, Baden-Baden 1961, (Lizenzausgabe für den Bertelsmann Lesering) S. 77–108, insbesondere S. 83 f. (<i>Der Zeitgott und sein Mythos</i>).</li>
<li><a href="Robert_Charles_Zaehner" title="Robert Charles Zaehner">Robert Charles Zaehner</a>: <i>Zurvan. A Zoroastrian Dilemma.</i> Clarendon Press, Oxford 1955.; Nachdruck New York 1972.</li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Weblinks">Weblinks</h2></div>
<div class="sisterproject" style="margin:0.1em 0 0 0;"><span class="noviewer" style="display:inline-block; line-height:10px; min-width:1.6em; text-align:center;" aria-hidden="true" role="presentation"><span class="mw-default-size" typeof="mw:File"><span title="Wiktionary"></span></span></span><b><a href="https://de.wiktionary.org/wiki/Zurvan" class="extiw external" title="wikt:Zurvan">Wiktionary: Zurvan</a></b>&nbsp;– Bedeutungserklärungen, Wortherkunft, Synonyme, Übersetzungen</div>
<ul><li><cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic">Zurvan</cite>. In: <a href="Ehsan_Yarshater" title="Ehsan Yarshater">Ehsan Yarshater</a> (Hrsg.): <cite class="lang" lang="en" dir="auto" style="font-style:italic"><a href="Encyclop%C3%A6dia_Iranica" title="Encyclopædia Iranica">Encyclopædia Iranica</a></cite>. (englisch, <a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.iranicaonline.org/articles/zurvan-deity">iranicaonline.org</a> – mit Literaturangaben).<span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&amp;rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Abook&amp;rfr_id=info:sid/de.wikipedia.org:Zurvan&amp;rft.atitle=Zurvan&amp;rft.btitle=Encyclop%C3%A6dia+Iranica&amp;rft.genre=book" style="display:none">&nbsp;</span></li>
<li><a rel="nofollow" class="external text" href="http://www.homepersian.org/religions/articles/zurvanism1.html">Zurvânism</a></li></ul>
<div class="mw-heading mw-heading2"><h2 id="Einzelnachweise">Einzelnachweise</h2></div>
<ol class="references">
<li id="cite_note-1"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-1">↑</a></span> <span class="reference-text">Antonio Panaino: <i>Religionen im antiken Iran.</i> In: <a href="Wilfried_Seipel" title="Wilfried Seipel">Wilfried Seipel</a> (Hrsg.): <i>7000 Jahre persische Kunst. Meisterwerke aus dem Iranischen Nationalmuseum in Teheran: Eine Ausstellung des Kunsthistorischen Museums Wien und des <a href="Iranisches_Nationalmuseum" title="Iranisches Nationalmuseum">Iranischen Nationalmuseums</a> in Teheran.</i> Kunsthistorisches Museum, Wien 2001, S. 22–29, hier: S. 28.</span>
</li>
<li id="cite_note-2"><span class="mw-cite-backlink"><a href="#cite_ref-2">↑</a></span> <span class="reference-text">Antonio Panaino: <i>Religionen im antiken Iran.</i> 2001, S. 28.</span>
</li>
</ol></div><!--htdig_noindex--><div><div class="zim-footer">
Dieser Artikel wurde von <a class="external text" title="Zuletzt bearbeitet am 2025-02-12" href="https://de.wikipedia.org/wiki/?title=Zurvan&amp;oldid=253240112">Wikipedia</a> herausgegeben. Der Text ist unter <a class="external text" href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.de">Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0</a> verfügbar, sofern nicht anders angegeben. Für die Mediendateien können zusätzliche Bedingungen gelten.
</div>
</div><!--/htdig_noindex--></div>
</div>
</main>
</div>
</div>
</div>
<script src="./_webp_/webpHandler.js"></script>

</body></html>